Ze względu na występujące na obszarze całej gminy grunty wysokich klas bonitacyjnych (III klasa -  47,3 %, IV klasa - 36,3 % ogólnej powierzchni użytków rolnych), gmina Szczaniec funkcjonuje i rozwija się w oparciu o gospodarkę rolną, która stanowi główne źródło utrzymania dla ok.4/5 jej mieszkańców.

Stosunkowo niska lesistość gminy sprawia, że użytki rolne zajmują znaczną jej powierzchnię, wynoszącą 7576 ha (67,1 % powierzchni gminy), w tym grunty orne – 6224 ha (dane za 2001 r.).

Wymienione wyżej dwa elementy, tzn. dobre gleby oraz przewaga użytków rolnych w strukturze użytkowania gruntów sprawia, że gmina stanowi jeden      z bardziej intensywnych, wysoko towarowych obszarów rolniczych województwa lubuskiego. Intensyfikacji produkcji rolnej sprzyjają także inne czynniki mianowicie:

• dość korzystna na tle innych gmin struktura agrarna, o której świadczy  duży udział gospodarstw o areale powyżej 10 ha (ok. 47,2 %)
• oraz duża przeciętna powierzchnia gospodarstwa (25 ha). Istotne znaczenie  mają także bogate tradycje rolnicze mieszkańców gminy.

Do 1989 r. w dyspozycji państwowych gospodarstw rolnych znajdowało się 3704 ha użytków rolnych, czyli prawie połowa ogólnego areału (48,6 %). Znaczna część tego areału nadal pozostaje we władaniu Agencji Nieruchomości Rolnej Skarbu Państwa (ok. 2290 ha, stan 2004 r.) i nadzorowana jest przez Gospodarstwo Nadzoru i Administrowania Zasobem WRSP w Lubinicku. 

Podstawowym kierunkiem produkcji rolnej w gminie są uprawy zbożowe. Mimo stosukowo dużego udziału użytków zielonych zdecydowanie obniżyła się hodowla bydła oraz trzody chlewnej, które to kierunki produkcji rolnej były domeną państwowych gospodarstw rolnych, a pozostałe obiekty fermowe          w części uległy dewastacji, w części wykorzystane zostały na inne cele (przeważnie magazyny).

Przekształcenia własnościowe w rolnictwie po 1990 r. doprowadziły do zmniejszenia zatrudnienia w tym sektorze i przyczyniły się do wzrostu bezrobocia ludności wiejskiej. Spadek zatrudnienia w rolnictwie spowodowany został wieloma czynnikami natury politycznej, ekonomicznej i społecznej. Głównym jednak powodem stała się niekorzystna koniunktura  dla rolnictwa     w całym dotychczasowym okresie przemian strukturalnych w gospodarce krajowej. Należy mieć jednak nadzieje, czego symptomy już się obserwuje, że dzień 1 maja 2004 r. (akcesja do UE) będzie datą, która zmieni na lepsze sytuację w polskim rolnictwie oraz poziomie życia ludności wiejskiej.

Obszary rolniczej przestrzeni produkcyjnej.

Użytki rolne stanowią zdecydowanie przeważającą część powierzchni gminy. W przeciwieństwie do wielu gmin województwa lubuskiego ich udział  w strukturze użytkowania gruntów gminy Szczaniec wynosi aż 56,8 % ogólnej powierzchni (średnio w woj. 39,6 %) oraz niewielkiej lesistości – 26,3 % (województwo - 49,2 %).

Drugą ważną cechą wyróżniającą gminę Szczaniec na tle województwa są jej warunki glebowe, charakteryzujące się dużym udziałem gleb dobrych, wysokich klas bonitacyjnych.

Bonitacja użytków rolnych w gminie Szczaniec (1997)

     
Największe powierzchnie gleb dobrych i bardzo dobrych występują w granicach wsi Ojerzyce, Opalewo, Dąbrówka Mała. Gleby najsłabsze V i VI klasy zajmują północną część gminy w rejonie wsi Wilenko i Myszęcin.

Pod względem typologicznym i składu mechanicznego wyróżniono 5 grup przydatności gleb do produkcji rolnej. Pierwszą grupę stanowią gleby bielicowe o prawidłowych stosunkach powietrzno-wodnych i dobrze wykształconej warstwie próchniczej. Tworzą one kompleks pszenny dobry, III a klasy bonitacyjnej. Do drugiej grupy zaliczone są gleby bielicowe i brunatne wyługowane, stanowiące w przewadze III b klasę gruntów ornych kompleksu żytniego. Grupę trzecią tworzą gleby bielicowe, brunatne wyługowane i kwaśne, zaliczone do III i IV klasy bonitacyjnej kompleksu żytniego bardzo dobrego        i dobrego. Grupa czwarta i piąta to gleby w niewielkim stopniu przydatne dla rolnictwa, mało żyzne, kompleksów żytniego słabego i bardzo słabego. Gleby te nie podlegają ochronie przed zmianą użytkowania na cele nierolnicze.

W dolinach i obniżeniach terenowych wytworzyły się gleby bagienne i pobagienne – murszowe i czarne ziemie, użytkowane głównie jako użytki zielone, które stanowią ok. 19,0 % udziału użytków rolnych gminy.

Podsumowując należy stwierdzić, że warunki przyrodnicze dla rozwoju i intensyfikacji rolnictwa w gminie Szczaniec są bardo korzystne w porównaniu z większością gmin województwa lubuskiego, wobec czego należy bardzo ostrożnie gospodarować tymi zasobami, tak by ich powierzchnia została w maksymalnym stopniu zachowana, zgodnie z warunkami ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych.

Leśnictwo

Grunty leśne pozostające w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe zajmują w gminie powierzchnię 2844 ha. Do tej powierzchni należy dodać 128 ha lasu i gruntów leśnych pozostających w gestii osób fizycznych, w związku z czym lesistość gminy wynosi ok. 26,3 % (woj. lubuskie 49,2 %).

Administracyjnie lasy i grunty leśne podlegają Nadleśnictwu w Babimoście    i na nieznacznej powierzchni Nadleśnictwu w Świebodzinie.

Gospodarka leśna prowadzona jest w oparciu o plany urządzeniowe lasu sporządzane raz na 10 lat. Około 97 % powierzchni lasów stanowią siedliska borowe. Dominującym gatunkiem upraw leśnych jest sosna zwyczajna, z domieszką dębu, buku, świerku i brzozy. Na obrzeżach lasów i przy drogach występuje akacja, a także lipa. Nieliczne obszary podmokłe porasta las olszowy.

Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych realizuje od 2000 r. na swoim terenie program „Zastosowania w pracach leśnych technologii przyjaznych środowisku poprzez zastąpienie olejów mineralnych olejami biodegradowalnymi oraz zastąpienie technologii spalania resztek roślinnych rozdrabnianiem odpadów pozrębowych”.

Podstawową zasadą współczesnej gospodarki leśnej, konsekwentnie realizowaną przez Lasy Państwowe jest trwałe zachowanie wielofunkcyjnego charakteru lasów.