Analiza procesów demograficznych z okresu ostatnich kilkunastu lat wskazuje na kierunki i dynamikę zachodzących zmian społecznych w obszarze gminy oraz pozwala na prognozowanie trendów i przemian strukturalnych na kolejne  lata.

W całym okresie powojennym, począwszy od momentu zakończenia się okresu zasiedlania tych ziem (koniec lat 50-tych), poprzez okres dynamicznego wzrostu liczby ludności w wyniku dużego przyrostu naturalnego (przełom lat 1960 - 1970), nastąpił okres stabilizacji zaludnienia na poziomie 3,9 - 4,0 tys. mieszkańców, który utrzymuje się do ostatnich lat.

Ludność gminy Szczaniec w latach 1960 – 2006

 1960 -  4077
 1970 -  3935
 1978 -  4163
 1990 -  3918
 2000 -  3912
 2001 -  3899
 2002 -  3998
 2004 -  4034
 2006 -  4017  (stan na 08-02-2006)

Stabilna liczba ludności gminy znajduje swoje uzasadnienie w stałym spadku stopy przyrostu naturalnego:

1990 - 10,4 promile
2000 -   4,8 promile
2001 -   1,8 promile

a także w corocznym (z nielicznymi wyjątkami) ujemnym saldzie migracji zewnętrznej (przewaga wymeldowań nad zameldowaniami), które notowane  są w zasadzie corocznie w ostatnich kilkunastu  latach.

Przykładowo w niektórych wybranych latach saldo migracji ludności dla gminy Szczaniec wynosiło:

1990  - 91 osób
1991  - 61 osób
1994 - 34 osoby
2000   - 3 osoby
2001  - 16 osób

Przebieg zachodzących procesów demograficznych na obszarze gminy zbliżony jest do sytuacji w regionie lubuskim, a nawet kraju. Prognozy demograficzne zarówno regionalne jak i krajowe przewidują zahamowanie tempa wzrostu liczby ludności do 2010 i 2020 roku, co w warunkach gminy Szczaniec skłania do przyjęcia perspektywicznej liczby ludności na obecnym poziomie, tzn. 4,0 - 4,1 tys. osób.

Przestrzenne rozmieszczenie ludności w obszarze gminy wskazuje na jej koncentrację w trzech sołectwach: Szczańcu, Myszęcinie i Smardzewie, gdzie skupia się 67,4 % mieszkańców gminy. Gęściej zasiedlona jest północna część obszaru gminy (Szczaniec, Myszęcin, Wilenko, Ojerzyce, Dąbrówka Mała), gdzie koncentruje się przeszło 2/3 ludności gminy (67,9%).

Rozmieszczenie ludności w gminie:

Miejscowości	1978	1988	1998	08.02.2006
Brudzewo	124	98	103	103
Dąbrówka M.	396	304	281	296
Kiełcze	100	90	95	96
Koźminek	163	142	127	135
Myszęcin	624	656	660	632
Nowe Karcze				50
Ojerzyce	298	247	204	208
Opalewo	189	164	145	165
Smardzewo	592	738	612	604
Szczaniec	1398	1432	1497	1473
Wilenko	140	125	115	119
Wolimirzyce	166	148	137	136
Ogółem	4163	4144	3966	4017

Dla sytuacji społecznej i gospodarczej gminy istotne znaczenie ma struktura jej mieszkańców w podziale na podstawowe grupy funkcjonalne (wiek przedprodukcyjny 0 - 17 lat, wiek produkcyjny 18 – 59/64 lat i wiek poprodukcyjny powyżej 60 / 65 lat) oraz zmiany jakie wystąpią w tych relacjach w kolejnych najbliższych i dalszych latach.

Struktura wieku ludności wg grup funkcjonalnych (2001 r.)

Wskaźnik ludności w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym wynosi 66,3 i jest stosunkowo wysoki w gminie Szczaniec (średni w woj. 59,0), co oznacza ,że obciążenie osób w wieku produkcyjnym osobami niepracującymi jest wyższe średnio niż w województwie i powiecie świebodzińskim (63,6).

Ludność gminy wg grup wieku – 2001 r.

Grupy wieku	Liczba  osób	%
0 – 2	143	3,7
3 – 6	175	4,5
7 – 14	489	12,5
15 – 17	222	5,7
18 –59K/64M	2344	60,1
60K/65M i więcej	526	13,5
Ogółem	3899	100,0

Analizując przemiany w strukturze wieku ludności w okresie ostatnich 10 lat, stwierdza się:

• spadek udziału ludności w wieku przedprodukcyjnym (spadek liczby   dzieci  w wieku szkolnym);
• wzrost udziału pozostałych dwu grup funkcjonalnych, w szczególności grupy produkcyjnej (wejście wyżu demograficznego w wiek zdolności do pracy).

Rynek pracy

W ostatnich kilkunastu latach w obszarze gminy oraz jej otoczeniu zaszły istotne zmiany w strukturze, a w szczególności w liczbie zatrudnionych osób.   W gminie Szczaniec największy spadek zatrudnienia nastąpił w latach 1995/96 w związku z restrukturyzacją państwowych gospodarstw rolnych. Jeszcze w 1998 r. pracujący w gospodarce narodowej stanowili grupę 389 osób, w tym w rolnictwie i leśnictwie 153 osoby, a w 2001 r. już tylko 256 osób, w tym:

• w przemyśle         -   5 osób
• handlu                  - 31 osób
• edukacji                - 51 osób
• ochronie zdrowia  - 12 osób

W 1998 r. w gminie odnotowano 162 osoby bezrobotne, a stopa bezrobocia wynosiła 8,9 %. W roku 2001 bezrobocie osiągnęło już liczbę 366 osób, w tym 325 osób bez prawa do zasiłku, a stopa bezrobocia osiągnęła wskaźnik 15,6 %.

Na koniec kwietnia 2005 r. liczba osób bezrobotnych zarejestrowanych w PUP w Świebodzinie wynosiła ogółem 329 osób, w tym 173 kobiety i 156 mężczyzn.

Na dzień 30-04-2006r. liczba osób bezrobotnych zarejestrowanych w PUP w Świebodzinie wynosiła ogółem 276 osób, w tym 173 kobiety i 103 mężczyzn.

Na terenie Gminy Szczaniec zanotowano spadek liczby osób pozostających bez pracy i zasiłku.